Çocuklar okula başlarken neden zorlanır? Ebeveynler ne yapmalıdır?

Okulla birinci kere tanışan çocukların tümü farklı yansılar veriyor; kimi kolaylıkla ahenk sağlarken kimi çocuklar ise ebeveynlerinden ayrılmak istemiyor hatta ağlama krizine giriyor. Pekala neden? Rehberlik ve Ruhsal Danışmanı Sümeyye Üstün Yasemin.com okurlarına özel açıklamalarda bulundu.

Her başlangıç bir heyecandır. Her okul bir umuttur. Ve her sınıf çocuğu hayata hazırlayan bir yoldur. Çocuk burada tek başına meselelerle baş etme mahareti geliştirmeye çalışır. Bu sebeple okula başlama süreci hem çocuklar hem de ebeveynler için yeni ve heyecan verici bir tecrübedir. Çocuklar aşina olmadığı, etrafını, insanlarını, kurallarını bilmediği bir ortama ebeveynleri olmadan birinci kere adım atacaklardır. Okula başlamadan evvel vaktinin büyük çoğunluğunu meskende ve ailesi ile geçiren çocuk okula başlaması ile farklı bir toplumsal etrafa girmiş olur. Hasebiyle bu süreçte bir ölçü dert yaşamak olağan kabul edilir.

Okula başlamak çocuk üzerinde bir kadro tasa uyandırıcı yüklerle gelir. Bunu okul öncesi devirde “ilk ayrılık” olarak düşünebiliriz. Okul, çocuklar için tanıdık olmayan yeni bir ortam demektir. İnançlı yerinden ve bağlanma figürlerinden uzaktadır. Üstelik yeni bir rutine ahenk sağlaması gerekir. Başlangıçta çocukların -ve alışılmış ebeveynlerin- bunların üstesinden gelmekte zorlanması beklenen bir durumdur. Değerli olan bu zorlanmalarla tesirli bir formda baş etme marifetlerini geliştirebilmektir.

Bireyselleşmeye giden yolda okul; sağlıklı ayrışmayı deneyimleme açısından değerlidir. Kişiselleşme, inançlı bağlanma ve sağlıklı ayrışmayı içinde barındırır. Sağlıklı ayrışma ise bir ölçü rahatsızlık gerektirir. O rahatsızlık düzgün bir formda yönetilebilirse sakinleşme ve regülasyon, akabinde da ortamı keşfetme süreci başlar.
Okula ahenkte karşımıza çıkan en tesirli faktör ebeveyn-çocuk ortasındaki bağlanma örüntüsüdür. Ebeveynin hassaslığı, ulaşılabilir ve uyumlu olması bağlanma bağlantısının yapısını tesirler.

Çocukların gereksinimi, gerilim anlarında “güvenli bir üs” ve keşif için “güvenli bir temel” sunabilen ebeveynlerdir. Yani ebeveynler, cesaretlendiren bir hal içerisinde olmak, zorlandığında gerekli takviyesi verebilmek ve duygusal regülasyonu sağlayabilmek üzerine yoğunlaşmalılardır. Bağlanma bağı çocuğun toplumsal ve duygusal gelişimini ve yetişkinlik periyodunu tesirler.

Hem oryantasyon devri hem de başka bütün yaşantılarda çocuğunuzun hissini kabul etmek, duyguyu ona geri yansıtmak, zorlanmalarını anladığınızı ve yanında olduğunuzu göstermek büyük kıymet taşır. Çocukların zihnindeki birinci soru “güvende miyim?” sorusudur ve oryantasyon devri bu sorunun epeyce gündemde olduğu bir periyottur. Üst beyin işlevleri şimdi gelişme kademesinde olan çocuğunuz için ilkel beyni devreden çıkaracak, parasempatik hudut sistemini (bedenimizin gevşemesinden sorumlu hudut sistemi) aktive edecek sakin ve itimat veren bir hal içerisinde olunmalıdır. Bunu yapabilmenin koşulu ise ebeveynin çocuğunun süreci atlatabileceğine dair itimat duyması, maharetlerine güvenmesi ve elbette çocuğunu emanet ettiği kurumla ilgili başında soru işareti bulunmamasıdır. Şunu biliyoruz ki ebeveynin duygusu çocuğa da sirayet eder. Bu sebeple ebeveynler okulla birlikte çocuk özelinde izlenecek yolla ilgili hemfikir olmalıdır. Münasebetiyle şayet ebeveynin okulla yahut öğretmenle ilgili korkuları varsa bunu çocuğa aşikâr etmeden okul yönetimi ile görüşerek gidermelidir. Bu durum oryantasyon sürecinin değerli bir kesimini oluşturur.

Oryantasyon periyodunda çocuğun ve ebeveynlerin başından geçen fikirler çoğunlukla şöyledir:

Çocuğun Düşündükleri:

• Burası muteber mi?
• Rahat bağ kurabilecek miyim?
• Bu beşerler kim?
• Bütün bu çocuklar da kim?
• Neden annem ve babamdan ayrılıyorum?
• Öğretmenim beni koruyacak mı?
• Ya annem geri gelmezse ne olacak?
• Gitmek istesem meskenin yolunu da bilmiyorum.
• Ve gibisi.

Çocuk Okulda Nelerle Karşılaşır?

• Kalabalık
• Öğretmen
• Anlamadığı yazılar
• Ses-gürültü
• Büyük bina
• Yemek yeme düzeni
• Tanımadığı büyüklü küçüklü çocuklar

Ebeveynin Kaygısı

Burası yanlışsız yer mi?
Anne baba olarak kâfi ve hazır mıyız?
Onu çok özleyeceğiz.
Öğretmenini sevecek mi?
Çocuğumun ayrılırken bu kadar reaksiyon vermesi travma oluşturur mu?
Ve gibisi.

Bunlar duygusal olarak epeyce olağan şeylerdir. Tahminen siz de birinci defa bu kadar uzun soluklu bir biçimde başka kalacaksınız ve kaygılısınız. Sürecin sağlıklı ilerlemesi için evvel kendi hissinizi fark etmeli sonra da çocuğunuzun hissini kabul edip yatıştırmalısınız.

BU SÜREÇTE EBEVEYNLER NE YAPMALIDIR?

Bütün bunlar yeteri kadar korkutucudur. Biz yetişkinler için bile yeni bir ortama girmek telaş verici olabilmektedir. Bunun bir süreç olduğunu ve vakitle güzele gideceğini unutmayın.
o Çocuğun kaygılarını, merak ettiklerini sizinle paylaşması için fırsatlar verin.

Soruyu sorun ve bekleyin. Ne reaksiyon veriyor? Yanıt vermiyorsa seçenekler sunun. Kendi yaşadığınız olumlu tecrübeleri anlatın. Biliyor musun, ben de okuldayken şöyle bir şey yaşamıştım ve bu türlü olmuştu. Sonra da bu sorunu bu türlü çözdüm, üzere. Siz onun temel hissini yakalarsanız o merak edip size soracaktır.

o Korkmanın, çekinmenin olağan olduğunu çocuğunuza söyleyebilirsiniz. Ayrılık anı geldiğinde, uzun mantıksal açıklamalar yerine çocuğun hissini kabul etmelisiniz.
“Haklısın, bu kolay değil, ben sana dayanak için yanındayım.”

“Çok keyifli bir hafta sonu geçirdin, artık okula gelmek güç geliyor.” “Anneni çok özlüyorsun, biliyorum. Şu saatte burada olacağım.”
“Annen geri gelmeyecek ve burada yalnız kalakalacaksın diye korkuyorsun.”

“Yeni bir ortama alışmak sıkıntı ve nasıl davranacağını bilmiyorsun” üzere cümleler kurabilirsiniz.
o Okul yaşantısındaki olumlu tecrübelerini anlattırın.

Bugün okulda bunları yaşamışsın ve çok üzülmüşsün. Okulda öteki neler yaşadın? Ben bugün fotoğrafta şu oyunu oynadığınızı gördüm. Nasıl bir oyundu? Üzere keyif aldığı şeyleri anlatmasına teşvik edin.
o Ayrılığın üstesinden gelmekte çok zorlanıyorsanız çocuğun okula daha az bağlı olduğu ebeveyn ya da aile yakınlarının getirmesini sağlayabilirsiniz.
o Sınıf öğretmeni ve ruhsal danışman ile işbirliği içinde olun.
o Öğretmenin kesinlikle bilmesi gereken durumları varsa bildirin.

Bir hastalık, ruhsal bir teşhis ya da ilaç, ailede olan ekstra durumlar, yeni doğan kardeş, taşınma, bir kayıp, vs. üzere şeylerin bildirilmesi değerlidir.

o Okul devri başlamadan mesken içi günlük rutinlerin – uyku ve yemek rutini gibi- düzenlenmesi süreci kolaylaştıracaktır.
o Okulda geçireceği vakti ayrıntılıca anlatabilirsiniz. Ne vakit yemek yiyeceğini, hangi derslerin olacağını, onu okula kimin bırakıp alacağını vs. anlatmak belirsizlik algısını bir ölçü giderecektir.
o Okulla ilgili alışveriş üzere hazırlıkları çocuğunuzla birlikte yapıp süreci eğlenceli hale getirebilirsiniz.
o Oryantasyon devrinde, okulda geçireceğiniz vakitlerde pasif kalmaya çabalamalı, gözlemci pozisyonunda kalmaya ve çocuğunuzu öğretmenine yönlendirmeye itina göstermelisiniz.
o Ayrılık denemeleri için telâşlı olmamalı, ayrılığa ve uzaklaşmaya zorlamamalısınız.
o Vedalaşmayı uzun tutmamalı, bir ortaya geleceğiniz vakti beklediğinizi söyleyerek ayrılmalısınız.
o Sizinle çocuğunuz ortasında bir bağ köprüsü olacak bir objeyi öğretmenin bilgisi dahilinde okula götürmesini sağlayabilirsiniz. Bu sevdiği bir oyuncağı ya da size ilişkin bir obje olabilir.
o Gereksinim halinde bir uzman takviyesine de başvurabilirsiniz.

Her gelişimsel devirde olduğu üzere okula ahenk konusunda da kitap ve öykülerden dayanak almak yararlı olacaktır. Yararlanabileceğiniz okula başlama ve ayrılık temalı birçok çocuk kıssası bulunmaktadır. Bu öyküyü en az 3 gece okumanız, çocuğunuzun bu süreci zihninde işlemleyebilmesi açısından yararlı olacaktır. Okuduktan sonra bir yorum getirmenizi önermiyoruz yalnız çocuğunuz konuşmak isterse elbette sorularına ya da yorumlarına cevap verebilirsiniz.

Sorunuz olması halinde okul idaresi ve ruhsal danışmanlık servisi ile irtibata geçebileceğinizi unutmayın.

Özel Atakent Hasbahçe Anaokulu Rehberlik ve Ruhsal Danışmanı
Sümeyye Üstün

Yasemin